فمینیسم

فمينيسم در طول تاريخ

یادداشت

فمينيسم در طول تاريخ

جريان شناسي فمينيسم:

فمينيسم بر نظريه اي اشاره دارد كه معتقد است به زنان بنابر زن بودنشان ستم شده است. شناخت اين جريان فكري به مثابه شناخت رقيبي براي افكار اصيل ديني درباره زنان و خانواده بسيار ضروري است. در اين مقاله به معرفي اجمالي اين مكتب مي پردازيم.

تاريخچه فمينيسم:

براي شناسايي فمينيسم دو خط كلي وجود دارد. در خط ابتدايي فمينيسم به عنوان جنبش شناخته مي‌شود و در خط تكامل يافته‌تر فمينيسم به عنوان يك مكتب و پيدايش يك فكر كاملا ايدئولوژيك مد نظر است. به استثناء يك يا دو اثر ،نخستين بار در دهه ي 1630 آثاري در اعتراض به موقعيت زنان منتشر شد و به منزله ي جرياني پيوسته تا 150 سال بعد هم چنان ادامه يافت. در اين دوره تكانه اصلي را  ” مري ولستون كرافت ” ايجاد كرد. كرافت با نقد شديد ديدگاه هاي افرادي همچون “ژان ژاك روسو” معتقد بود توانايي عقلي زنان و مردان برابر است و زنانگي زنان بيش از آن كه معلول زيست شناسي باشد ساخته فرهنگ و آموزش است. اين مبارزات افزون بر تلاش هاي ديگر منجر به پيدايش جرياني سازمان يافته تر و متمركز تر در سال 1850 شد. برخي سال 1850 ميلادي به بعد را به عنوان نقطه شروع فمينيسم معرفي كرده اند.

 

امواج فمينيستي:

استفاده از تعبير موج براي اشاره به جزر و مد رويداد هايي است كه در تاريخ فمينيسم پديد آمده است. مباحثات فمينيستي گاه بسيار فعال و گاه در افول بوده است؛ گاه اتفاقاتي رخ مي داد كه در قالب آن ها مساله فمينيسم (مساله زنان و ستم بر آنان) در جامعه مطرح و سطح اجتماع را در بر مي گرفت و دغدغه زنان و سياسيون و سايرين مي شد و بعد از آن، به دلايلي، مباحث فمينيسم دچار افول و جذر مي شد و بعد دوباره اوج گرفته و مد پيدا مي كرد. هر كدام از اين جذر و مدها و در نتيجه امواج فمينيستي، در تاريخِ فمينيسم دلايلي دارد كه در ادامه به آن ها اشاره خواهدشد.

موج اول فمينيسم:

اين موج زماني اتفاق افتاد كه غرب تحولات بسياري را پشت سرميگذاشت و فمينيسم از دامان اين دگرگونيها سر بر آورد؛ تحولاتي هم چون:

  1. تحولات معرفتي فلسفي و كلامي: در اين دوره انسان مكلف مخاطب كليسا به انسان محق مخاطب ليبراليسم تبديل شد. اين انسان جديد به مفاهيم كليسا بي توجه شد. بنابراين مفاهيمي چون پليدي ذاتي انسان، گناه اوليه و مقصر بودن حوا به منزله يك زن براي رانده شدن نماد مذكر يعني آدم از بهشت كنار گذاشته شد.
  2. تحولات اقتصادي: با مكانيزه شدن صنعت و تسهيل مشاغل امكان راهيابي زنان به دسته اي از مشاغل مانندصنايع نساجي و مشاغل خدماتي فراهم شد. هم چنين به دليل اين كه زنان نيروي كار ارزان قيمت و قانعي محسوب مي شدند كار فرماها و نظام سرمايه داري اين فرصت را غنيمت شمردند.
  3. تحولات اجتماعي و سياسي: در اين دوره جنبش هاي مردمي زيادي از جمله جنبش سياهان(مبارزه عليه نژادپرستي ) و جنبش ضد الكل شكل گرفت. اين جنبش ها زنان را براي آغاز حركتي دسته جمعي ، آن هم مخصوص خود زنان آماده ساخت.

هدف اصلي اين موج رفع محدوديت هاي اجتماعي و احقاق حقوق شهروندي از جمله حق رأي ، حق مالكيت و …. بود.

فمینیسم

موج دوم فمينيسم:

موج دوم فمينيسم را در اواخر دهه شصت و اوايل دهه هفتاد شناسايي مي كنند.در اين دوره بيش از هر چيز فقر ” نظريه ” مورد توجه قرار گرفت.فمينيسم براي پوشش اين خلأ درباره ي مسائل مهمي نظريه پردازي و مفهوم سازي كرد كه در ميان آن‌ها مي‌توان به نظريه “پدر سالاري  و ” جنسيت” اشاره كرد. در نظريه پدر سالاري برخلاف موج اول فمينيسم كه مشكلات زنان را در عرصه هاي اجتماعي جست و جو مي كند، عرصه خصوصي مورد توجه و اعتراض قرار مي‌گيرد. در واقع محل نزاع را از مرد سالاري در زندگي اجتماعي به پدر سالاري در خانواده ها برده شد. مفهوم سازي مهم ديگر در اين دوره تفكيك ميان جنس و جنسيت است. از اين پس واژه Sex براي اشاره به جنس و Gender با دقتي بيشتر براي اشاره به جنسيت به كار رفت.مراد از جنس آن كه خانواده و اجتماع و فرهنگ به نام ” زنانه” ساخته اند و به زنان تحميل كرده اند.

موج سوم فمينيسم:

موج سوم فمينيسم در بستر پيدايش جريان پست مدرنيسم و از اواخر دهه 80 شكل گرفت.براي فهميدن موج سوم فمينيسم لازم است فضاي پست مدرن تبيين شود. توضيح اين فضا كار چندان آساني نيست زيرا به شدت تناقض آور و تفاوت محور است. به طور كلي مي توان گفت اين موج به باز تعريف زنان و دختران به عنوان موجوداتي قدرتمند و جسور و صاحب اختيار مي پردازد و معتقد است كه در هويت زنانه چه از نظر زيستي و چه از نظر اجتماعي قابليت هاي مثبتي وجود دارد. برخلاف موج دوم فمينيسم (فمينيسم راديكال) كه با نقش مادري و ازدواج مخالفت شده بود در اين موج بيان شده كه نقش مادري، ظرفيت پرورش‌دهندگي و حس مسئوليت زنان را افزايش مي‌دهد. اين گرايش، كليت خانواده را انكار نكرده و در عين حال، خواهان نقش برابر زن و مرد و وظايف و مسئوليت‌هاي خانگي و اجتماعي است.

جامعه اسلامی دانشجویان دانشگاه صنعتی اصفهان